Trapez Sac Hesaplama: m², Fire Payı ve Malzeme Listesi Nasıl Çıkarılır?
Trapez Sac Hesaplama: m², Fire Payı ve Malzeme Listesi Nasıl Çıkarılır?
Trapez sac hesaplama, çatı projesinde bütçeyi tutturmanın en kritik adımıdır. Eksik sipariş şantiyeyi durdurur ve ikinci sevkiyatın nakliye maliyeti çoğu zaman eksik malzemenin bedelini aşar. Fazla sipariş ise elde kalan, özel ölçüde kesildiği için başka projede kullanılamayan malzeme demektir. Bu rehberde metrekare hesabından fire payına, vidadan aksesuar listesine ve nakliye planına kadar eksiksiz bir sipariş çıkarmayı adım adım gösteriyoruz.
- Çatı alanı: taban alanı değil, eğimli alan
- Levha adedi hesabı ve net kaplama genişliği
- Fire payı ne kadar olmalı?
- Örnek 1: Beşik çatılı depo hesabı
- Örnek 2: Kırma çatılı konut hesabı
- Cephe kaplama hesabı
- Vida ve aksesuar miktarları
- Ağırlık, nakliye ve palet hesabı
- Bütçe kalemleri tablosu
- Sipariş formu şablonu
- Hesaplamada sık yapılan hatalar
- Sık sorulan sorular
Çatı alanı: taban alanı değil, eğimli alan
En yaygın hata, binanın taban alanını çatı alanı sanmaktır. Çatı eğimli olduğu için gerçek kaplama alanı her zaman daha büyüktür. Eğimli alanı bulmak için taban alanı bir eğim katsayısıyla çarpılır.
| Çatı eğimi (%) | Açı (derece) | Eğim katsayısı |
|---|---|---|
| %10 | 5,7° | 1,005 |
| %15 | 8,5° | 1,011 |
| %20 | 11,3° | 1,020 |
| %30 | 16,7° | 1,044 |
| %45 | 24,2° | 1,097 |
| %60 | 31,0° | 1,166 |
| %80 | 38,7° | 1,281 |
Yani %30 eğimli, 100 m² taban alanına sahip bir çatının gerçek kaplama alanı yaklaşık 104,4 m²’dir. Trapez sac hesaplama işlemine daima bu düzeltilmiş alanla başlanır.
Eğim yüzdesi nasıl bulunur?
Eğim yüzdesi, dikey yükselmenin yatay mesafeye oranıdır. Mahya ile saçak arasındaki kot farkını, aynı iki nokta arasındaki yatay mesafeye bölüp 100 ile çarpın.
Örnek: 2 m yükselme, 5 m yatay mesafe
Eğim = (2 ÷ 5) × 100 = %40
Levha adedi hesabı ve net kaplama genişliği
Levha adedi metrekareden değil, net kaplama genişliğinden hesaplanır. Bir levhanın ham genişliği 1150 mm olsa da bindirme sonrası çatıda kapattığı alan 1000 mm’dir. Hesapta kullanılması gereken değer bu ikincisidir.
Levha boyu = Mahyadan saçağa eğimli uzunluk + saçak taşması (0,05–0,07 m)
Çıkan sonuç küsuratlıysa daima yukarı yuvarlanır. 19,4 levha çıktıysa 20 levha sipariş edilir; yarım levha diye bir şey yoktur.
Profil bazında net kaplama genişliği farklılık gösterir; doğru değeri profil ölçüleri tablosundan teyit edin. 800 mm net kaplamalı bir profille hesap yaparken 1000 mm değerini kullanmak, siparişte %20 eksik anlamına gelir.
Eğimli uzunluk nasıl bulunur?
Örnek: 6 m yatay, 2 m yükseklik
= √(36 + 4) = √40 = 6,32 m
Fire payı ne kadar olmalı?
Fire payı, çatının geometrisine göre değişir. Trapez sac boyuna kesildiği için üçgen ve yamuk yüzeylerde fire kaçınılmazdır:
| Çatı tipi | Fire payı | Neden |
|---|---|---|
| Tek eğimli, dikdörtgen | %3 – %5 | Sadece kesim ve hata payı |
| Beşik çatı (iki yüzey) | %5 – %7 | Mahya kesimleri |
| Kırma çatı | %10 – %15 | Üçgen yüzeylerde açılı kesim |
| Karmaşık geometri, çok kırımlı | %15 – %20 | Çok sayıda açılı kesim |
Baca, ışıklık, çatı penceresi veya çıkma bulunan çatılarda bu değerlere %3 ek pay eklenir.
Örnek 1: Beşik çatılı depo hesabı
Proje: 12 m × 20 m taban alanlı, %30 eğimli beşik çatılı depo. Profil 38/151, net kaplama 1000 mm.
Eğimli alan = 240 × 1,044 = 250,6 m²
Her yüzeyin yatay uzunluğu = 12 ÷ 2 = 6 m
%30 eğimde yükseklik = 6 × 0,30 = 1,8 m
Eğimli uzunluk = √(36 + 3,24) = 6,26 m
Saçak taşması +0,06 m → 6,32 m levha boyu
Bir yüzeyde levha adedi = 20 ÷ 1,00 = 20 adet
İki yüzey = 40 adet levha
Toplam metraj = 40 × 6,32 = 252,8 m
Fire payı %6 → 252,8 × 1,06 ≈ 268 m sipariş boyu
Pratikte: 6,32 m boyunda 42 adet levha sipariş edilir
Bu hesap, siparişi metrekare yerine levha adedi ve boyu üzerinden vermenizi sağlar — üretici için de en net sipariş formatı budur.
Örnek 2: Kırma çatılı konut hesabı
Proje: 10 m × 14 m taban alanlı, %35 eğimli kırma çatılı konut. Dört yüzeyden ikisi yamuk, ikisi üçgen. Profil 27/200, net kaplama 1000 mm.
Eğim katsayısı (%35) ≈ 1,059
Eğimli alan = 140 × 1,059 = 148,3 m²
Yamuk yüzeyler (2 adet, uzun kenar boyunca):
Genişlik ≈ 14 m → 14 levha × 2 yüzey = 28 levha
Ortalama boy ≈ 5,3 m
Üçgen yüzeyler (2 adet, kısa kenar):
Genişlik ≈ 10 m → 10 levha × 2 yüzey = 20 levha
Boylar 1,0 m ile 5,3 m arasında kademeli
Toplam metraj ≈ 148,3 m² ÷ 1,00 m ≈ 149 m
Fire payı %13 → 149 × 1,13 ≈ 168 m sipariş boyu
Kırma çatıda üçgen yüzeyler için levhalar farklı boylarda kesilir. Sipariş verirken en uzun boyu esas alıp şantiyede kesmek yerine, kademeli boy listesi çıkarmak fireyi belirgin biçimde düşürür — ancak bu, kesim planını önceden hazırlamayı gerektirir.
Cephe kaplama hesabı
Cephede eğim katsayısı yoktur; yüzey diktir, dolayısıyla gerçek alan doğrudan ölçülür. Ancak farklı bir düzeltme gerekir:
Fire payı: %5 – %8
(Boşluk çevresi kesimleri nedeniyle çatıdan yüksektir)
Cephede boşluk alanının tamamını düşmek yanıltıcı olabilir. Küçük pencerelerde (1 m² altı) boşluk düşülmez, çünkü kesilen parça zaten kullanılamaz hâle gelir. 2 m²’nin üzerindeki boşluklar düşülür.
Vida ve aksesuar miktarları
Malzeme listesi yalnızca sactan ibaret değildir. Aşağıdaki kalemler unutulduğunda montaj yarıda kalır:
| Kalem | Hesap kuralı | Örnek proje (250 m²) |
|---|---|---|
| Çatı vidası | 4–6 adet/m² | ~1.250 adet |
| Bindirme vidası / perçin | Dikiş uzunluğu ÷ 0,50 m | ~500 adet |
| Mahya sacı | Mahya uzunluğu + %10 | 22 m |
| Saçak sacı | Saçak uzunluğu + %10 | 44 m |
| Alın sacı | Yan kenar uzunluğu + %10 | 28 m |
| Dolgu conta (profil conta) | Mahya + saçak uzunluğu | ~62 m |
| Bant conta | Enine ek yeri uzunluğu | Proje bazlı |
| Dere / oluk | Saçak uzunluğu | 40 m |
| Rötuş boyası | 1 kutu / 200 m² | 2 kutu |
Taşıyıcı sistem hesabı ayrı yapılır; Z profil metrajı aşık aralığına göre çıkarılır. Aksesuar ve sarf kalemlerinin tamamı için çatı malzemeleri rehberimizi kontrol listesi olarak kullanabilirsiniz.
Z profil metrajı
Toplam Z profil = Aşık sayısı × Çatı uzunluğu × Yüzey sayısı
Örnek (250 m² depo, 150 cm aşık aralığı):
Aşık sayısı = (6,32 ÷ 1,50) + 1 ≈ 5 adet
Toplam = 5 × 20 × 2 = 200 m Z profil
Ağırlık, nakliye ve palet hesabı
Nakliye planı yapmadan sipariş vermek, şantiyede indirme sorunu yaşamanıza yol açar. Ağırlık hesabı için referans değerler:
| Malzeme / Kalınlık | Ağırlık (kg/m²) |
|---|---|
| Galvaniz 0,40 mm | ~4,0 |
| Galvaniz 0,50 mm | ~4,9 |
| Galvaniz 0,70 mm | ~6,8 |
| Galvaniz 1,00 mm | ~9,6 |
| Alüminyum 0,70 mm | ~2,0 |
Toplam ağırlık = 250 × 4,9 ≈ 1.225 kg
Aksesuar ve sarf ≈ +%15 → ~1.410 kg
Tek kamyon yükü olarak uygun
Nakliye planında kontrol edilmesi gerekenler: şantiye giriş yolu genişliği, aracın manevra alanı, indirme için forklift veya vinç bulunup bulunmadığı. 12 metreyi aşan levhalar özel araç gerektirir ve dar sokaklara giremez.
Bütçe kalemleri tablosu
Toplam çatı maliyeti hesaplanırken göz önünde bulundurulması gereken kalemler ve tipik payları:
| Kalem | Toplam içindeki tipik pay |
|---|---|
| Trapez sac malzeme | %35 – %45 |
| Taşıyıcı profiller (Z, C) | %15 – %20 |
| Yalıtım malzemeleri | %10 – %15 |
| Örtüler (buhar, difüzyon) | %3 – %5 |
| Vida, conta, sarf | %3 – %5 |
| Detay sacları (mahya, dere, saçak) | %5 – %8 |
| Nakliye | %2 – %5 |
| İşçilik | %15 – %25 |
Malzeme maliyeti genellikle toplam proje bedelinin yarısından biraz fazlasını oluşturur. Yalnızca sac fiyatına bakarak bütçe çıkarmak, gerçek maliyetin ancak %40’ını görmek anlamına gelir.
Sipariş formu şablonu
Aşağıdaki bilgileri hazırlayıp iletirseniz teklif süreci hızlanır ve hata riski düşer:
| Bilgi | Örnek |
|---|---|
| Profil tipi | 38/151 |
| Malzeme | Boyalı galvaniz |
| Kalınlık | 0,50 mm |
| Renk (RAL) | RAL 3009 kiremit kırmızısı |
| Boya tipi | Polyester |
| Levha boyu ve adedi | 6,32 m × 42 adet |
| Teslim adresi ve erişim | Şantiye adresi, forklift var/yok |
| Termin | İstenen teslim tarihi |
Hesaplamada sık yapılan hatalar
- Taban alanını çatı alanı sanmak. Eğim katsayısı uygulanmazsa %5–15 arası eksik sipariş verilir.
- Ham genişlikle metraj çıkarmak. Her 7 levhada yaklaşık bir levha eksik çıkar.
- Saçak taşmasını unutmak. Levha boyu kısa kalır, su duvara akar.
- Kırma çatıda düşük fire payı vermek. Açılı kesimlerin firesi hafife alınır.
- Aksesuarları listeye almamak. Mahya ve dere sacı olmadan çatı kapanmaz.
- Küsuratı aşağı yuvarlamak. 19,4 levha 19 değil, 20 adettir.
- Nakliye kısıtını hesaba katmamak. 12 m levha dar sokağa giremez.